Natyra e vetes & Përmbajtja e konceptit për veten - Aktuale.dk

Nga: Hana Ibrahimi

Natyra e vetes

Cila do qoftë mënyrë se si e emërtojmë veten, shpirt, mendje, ndërgjegje apo thjeshtë vete, ajo egziston si një botë e brendëshme dhe personale.
Përse ndjejmë se zotërojmë një vete, cfar proceses psikologjike e japin këtë sens identiteti?
Sipas (James-1892) ky sens i vetes bazohet në dy komponente.Kur vëmëndja jonë drejtohet për brënda, ne gjejmë përmbajtjen e vetes sonë:
Cilësitë dhe karakteristikat që mëndojmë se kemi.
Ky aspekt i vetes nga James quhet UNI ose E NJOHURA,që në pergjithësi në psikologjinë e sotme sociale quhet koncepti për veten.Ajo pjesë e vetes që e kryen këtë proces njohjeje, nga James quhet NJOHËS, ndërkohë nga psikologët e sotëm përdoret termi VETËDISHMËRI OSE NDËRGJEGJËSHMËRI.

Kombinimi i dy komponentëve të më sipërm sipas James formon veten.Për të kuptuar funksionet e këtyre komponentëve, koncepti për veten duhet menduar si një histori personale që ju e kujtoni gjatë tërë jetës, një lloj autobiografije që organizon faktet e shumta të identiteti tuaj.Sa herë që marim informacionin e ri që pëercakton se kush jemi, ne e magazinojmë këtë informacion në konceptin për veten.Procesuesit aktiv të këtij informacioni, që përzgjedh të dhënat, i organizon, i ruan dhe së fundi i nxjerr ato kur është e nevojshme është vetëvetja.
Pra vetja juaj ka tëdyja, njohësinë dhe të njohurin, të perceptuarit dhe perceptuesin, historinë dhe historijanin.


Përmbajtja e konceptit për veten

Në nje nga provat më elementare të përcaktimit të vetvetes në psikologjinë sociale, njerëzve u kërkohet të përshkruajnë veten.
Në dy shembuj, një fëmijë e përshkruante veten me ngjyrën e syve, të flokëve, fytyrë,përshkrimin e vetes si i mirë, por herë-herë edhe i keq dhe përtac, herë serioz e herë qesharak(babai shpesh mendon se jam karagjoz).NJë studente e universitetit do të shkruante se është femër me intelegjencë mesatare,do të vinte në dukje se ishte studente dhe se do kur te mbaronte shkollën do të gjente një punë e do të martohej.

Do të ankohej për kufizimet që i venë prindët dhe gjithashtu do të vinte në dukje se jetën studentore në përgjithësi e shihte si të mërzitëshme.Ndonëse ndryshojnë në dy përshkrimet kanë disa pika të përbashkëta.Kështu të dy venë në dukje cilësitë fizike, djali i vigël ngjyrën e flokëve etj.Ndërsa studentja faktin që është femër.Ata të dy gjithasht japin disa karakteristika e predispozita të qëndrueshme të personalitetit, si përtacinë, intelegjencën mesatare etj.Në përshkrimin e konceptit për veten, përfshihen edhe qëndrimet, interesat, motivet, pëlqimet e mos pëlqimet si psh në rastin e studentes pakënaqësia nga jeta në universitet.Së fundi koncepti për veten përfshin rolet që ndërmeren gjatë ndërveprimeve sociale si grua e martuar, profesioni, qëndrimi që mban babai ndaj fëmijës etj.

E përbashkët në të dy rastëe është së theksohen vecoritë unike, duke vënë në dukje se sado që e dime se jemi të ngjajshëm me të tjerët, koncepti pëe veten na kërkon të gjejmë individualitetin tonë. Kështu studentja vë në dukje që ndjek studimet e do të mbarojë shkollën si shum të tjerë por e vecantë është se ajo ndjehet e mërzitur nga jeta universitare.

Sipas këtyre shembujve dhe shembujve tjerë, vecoritë tona unike janë për sytë tani më të dukshme, më të spikatura se sa ato të zakonshmet.Kështu nëse dikush do të na ndalonte në rugë, dhe do të na kërkonte të pëershkruanim veten ka shum pak të ngjarë qe përgjigjet tona të ishin:Un jam shqiptarë:ose :Un jam njeri:Pasi këto janë vecori jo shum të dallueshme.Ka më shum të ngjarë që përgjigja të lidhej me suksesin, mosha, profesioni, kategorinë sociale ku bëjnë pjesë, me karakteristika jo të zakonshme sy sytë e blertë, pasion për tenisin apo fudbollin, etj.Në një provë të kryer nga Gordo nga 156 studentë pjesa më e madhe i përgjigjet pyetjes së përsëritur disa herë:KUSH JAM UNË”duke vënë në dukje seksin, moshën, identitetin social, etj.