Skemat e vetes - Aktuale.dk

Nga: Hana Ibrahimi

Koncepti për jo vetëm përmbledh perceptimet për veten, por edhe organizon informacionin për të, duke funksionuar si një kujtesë e specializuar që përfshin perceptimet tona për veten.Sipas Rosenberg(1979),Koncepti për veten është :”një organizim i pjesëve dhe komponentëve të organizuara në mënyrë hierarkike dhe te ndërlidhur në mënyrë komplekse”.

Njësitë bazë të këtij rrjeti të dhënash quhen skema të vetes që përbëjnë përgjithësime konjitive për veten, të cilat rrjedhin nga përvoja e kaluar dhe që udhëheqin procesin e përpinimit të informacionit që lidhet me veten, që përmbahet në përvojën sociale individuale.Sipas Markus një skemë e vetes na ndimon të strukturojmë të gjithë të dhënat që kemi mbledhur ndër vite mbi veten.Figurativisht, skemat janë dicka e ngjajshme me skedarët.Cdo skedarë përmban informacionin lidhur me nji aspekt të vecantë të vetes dhe të dhënat shtohen e fshihen pas cdo përvoje të re.

Skemat e vetes na ndimojnë të grumbullojmë të dhëna, të cilat janë të domosdoshme për marjen e vendimeve ose mënyrat e sjelljeve.Në varësi të mënyrës së magazinimit të informacionit për veten, mund të kemi skema që kanë të bëjnë me shum cilësi apo karakteristika si ndershmërija, ankthi, niveli i stresit, kompetitiviteti, ndjejshmërija, pavarsia, miqësija, etj.Edhe idenë që keni ju për mashkullësin apo fenomenilitetin mund të funksionojnë si skema.

Skemat e vetes ndikojnë konceptet tona për veten në mënyra të ndryshme.Kujtimet që nuk lidhen me skemat tona mund të humbasin.Kur informacioni lidhet me konceptin tonë për veten, ne e përpunojmë atë shpejt dhe e mbajmë mend mirë.Në një studim lidhur me këtë efekt tq quajtur efekti i vetë referencës, subjektet shihni në një ekran një seri me 64 mbiemra si miqësorë, ambicioz, etj.dhe u kërkohej të jepnin mendimin nëse këta mbiemra i karakterizonin ata ose të tjerët.Më vonë kur u kërkohet të shkruanin të gjithë mbiemrat e parë në ekran, ata kujtonin më shum mbiemrat për të cilët ishin pyetur nëse i karakterizonin ata sesa mbiemrat për të cilët ata ishin pyetur nëse karakterizonin të tjerët.Kështu edhe kujtesa fokusohet më shumë sipas interesit tonë parësorë, vetes.

Efekti i vetëreferencës ilustron një fakt mjaft të njohur të jetës:Sensi pëe veten është në qendër të botës sonë.Duke qenë se priremi ta shohim veten si qendër, ne mbivlersojmë shkallën me të cilën sjellja e të tjerëve lidhet me ne. Së këtejmi del nji aplikim praktik për studentët që dëshirojnë të përmirësojnë kujtesën për temat apo konceptet e vështira me të cilat nuk janë familijarizuar akoma.

Mënyra më e mirë është përdorimi i tyre duke i lidhur ata me veten dhe përvojën vetiake.Nuk duhet haruar se ndonëse luan rolin e organizatorit, koncepti për veten shpesh në disa aspekte është më shum i decentralizuar sesa e centralizuar. Koncepti ynë për veten, sipas Markus, përfshin jo vetëm mendimin se kush jemi në një koment të dhënë, por edhe atë cka mund të bëhemi, veten e mundëshme.Vetja e mundëshme përfshin vizionet e vetes që ëndërojmë të arrijmë:veten e pasur, veten elegante, veten e dashuruar nga të tjerët me pasion etj.Ajo gjithashtu përfshin veten të cilën ne kemi frigë të jemi, si veten e sëmurë, veten e papunë dhe veten e shemtura.