;)
;)
Nju Jork: Simpozium me rastin e "100-vjetorit te Kongresit te Manastirit (14 nentor - 22 nentor 1908)'"
Diaspora shqiptare » Nju Jork: Simpozium me rastin e "100-vjetorit te Kongresit te Manastirit (14 nentor - 22 nentor 1908)'"
BEQIR SINA, New York
Dom Pjeter Popaj u shpreh Alfabeti i gjuhes shqipe ne diaspore u be faktore kryesore qe kombi te mbijetoje dhe te ruaje te paster te bukur dhe te embel gjuhen shqipe
Simpoziumin me rastin e 100-vjetorit te Kongresit te Manastirit, i cili keto dite eshte kthyer ne feste mbarkombetare, si ne Manastire, Shqiperi, Kosove, Mal te Zi, Luginen e Presheves e diaspore, mblodhi, dje ne Nju Jork, disa studiues, lider te shoqatave dhe organizatave te komunitetit, artiste, gazetare, shkrimtare, poete afariste te njohur, student qe po studion ne shkollat amerikane, studiues, dhe mergimtar te emigruar ne kohe e rrethana te ndryshme nga te gjitha trojet, Shqiperia, Kosova, Maqedonia, Mali i Zi, Presheva, Medvegja Bujanovci, Ēameria dhe diaspora.
Simpoziumin me rastin e 100-vjetorit te Kongresit te Manastirit, i mbajtur diten e diele, me 16 nentor 2008, duke filluar ne ora 2 pas dite ne lokalin Maestro's Caterers - Bronxdale Avenue ne Bronx, ishte njera nga veprimtarit me te spikatura te komunitetit shqiptar ne SHBA-se, te ketij viti pavaresisht numerit te pjesmarresve. Ky simpozium ishte ne vazhden e veprimtarive te shumta qe po zhvillohen keto dite kudo ne boten shqiptare, me rastin e 100 vjetorin te Kongresit te Manastirit i cila daton te jete mbajtur me 14 nentor deri me 22 nentor, 1908
Simpoziumin me rastin e 100-vjetorit te Kongresit te Manastirit, ne Nju Jork, e moderoje Orisin Turmalaj e ndersa Ligjerues te simpoziumit ishin shkrimtari i njohur Naum Prifti, studiuesi Prof. Dr. Agron Fico, dhe publicisti Bardhyl Ukcamaj. Ne simpoziumin me rastin e 100 vjetorit te kongresit te Manastirit, disa nga pjesmarresit, drejtuan pyetje, si dhe shfrytezuan rastin te bejne sugjerime sipas mendimeve te tyre, per disa nga gjerat qe i shqetesojne me se shumti shqiptaret e Amerikes, kur behet fjale per gjuhen shqipe dhe alfabetin shqip. Folen dhe bene pyetje, Cafo Boga, Marijan Cubi, Dalip Greca, Zef Perndocaj, Tom Mrijaj dhe Lek Ēelaj. Nje vogelushe, Dorina Kola dhe Orsin Turmalaj, recituan poezi te zgjedhura kushtuar gjuhes se embel dhe te bukur shqipe.
Megjithse kane kaluar 100 vjet, gjuha jone ka probleme ende te pazgjidhura, tha famullitari Dom Pjeter Popaj, teksa pershendetste kete simpozium dhe duke iu faliminderuar ligjeruesve dhe qenedres Nena Tereze, e pjesmarresve per vemendjen. Popaj - kujtoje me kete raste dhe ish presidentin e ndjere te Kosoves, Dr Rugoven, i cili u ka thene shqiptareve te Amerikes, se "pavaresisht mungesvae dhe gabimeve e problemeve qe hasim sot, me gjuhen e alfabetin shqip, keto duken tek te folurat sipas dialektieve te gjuhes shqipe, prapseprape kemi nje te mire te perbashket, unike nga menyra sesi e kuptojme njeri tjetrin; pikerishte se te gjithe flasim shqip e meremi vesh me njeri tjetrin po shqip "
Simpoziumin me rastin e 100-vjetorit te Kongresit te Manastirit, i mbajtur ne Nju Jork diten e diele, me 16 nentor 2008, filloje me kendimin e hymenve te dy vendeve te SHBA dhe R. Shqiperise, kenduar nga grupi i Djemeve te Kelmendit. Si gjate ligjeratave dhe pershendetjeve dhe diskutimeve u vu ne pahe se Kongresi i Manastirit shenon nje ngjarje te rendesishme politike, kulturore, shkencore dhe arsimore per kombin shqiptar. Kongresi i Manastirit, nxorri si konkluzion sipoziumi eshte kongresi pare i alfabetit kombetar te shqipes, qe u perpilua dhe u miratua prej tij, alfabeti qe ne perdorim sot.
Kete simpozium e pershendeti edhe studiuesi dhe publicisti i njohur ne komunitetin shqiptare ne Amerike, inxhinieri i diplomuar Mergim Korēa.
Duhet theksuar se kumtesa e zotit Korēa ishte nje veshtrim i thelle analitik i gjuhes shqipe ne pergjethesi. Kumtesa me rastin e 100-vjetorit te Kongresit Manastirit, derguar nga zoti Mergim Korēa, nepermjet shkrimtarit Tom Mrijaj, ne simpoziumin e Nju Jorkut, mbyllet me kete konsiderate permbyllese : Me kete rast tashti e ndjej per detyre atdhetare tia rikujtoj lexuesit tezen komuniste enveriane sipas se ciles fund nentori i vitit 1944 duhej konsideruar si viti 0 ne ēdo drejtim. Ne vazhdim dua edhe tu rikujtoj se fale fanatizmit partiak te zbatuar ne shkencat gjuhesore dhe historike nga shkencetaret e Instituteve perkatese dhe Akademia e Shkencave, se si ne gjuhesķ edhe ne histori u punua me kembengulje te pafaleshme te krijohej pershtypja se para vitit zero nuk kishim as gjuhesķ pa le qe letersia e shkruar u cungua me keq nga ēe cungoi Kongresi i Drejtshkrimit i vitit 1972 vete Gjuhen Shqipe.
Kjo mendesķ krijoi ne vazhdim edhe mjegullimin e Kongresit te Manastirit i cili na paskish qene vetem nje tubim sa per te caktuar nje alfabet (gje fare ordinere) i cili tubim, beni hesap, nuk paskish patur as organizator e as kryetar te tij. Prandaj tashti dua te rikujtoj, siē e trajtuam ne hyrje, problemin se Fuqite Medha as i kishin ne hesap interesat e Kombit Shqiptar. Gjithsecila syresh ish e prirur te plotesoheshin interesat e saja. Pikerisht nisur nga qendrimet e tyre, e si pasoje edhe mbas qendrimeve te Kongresit Berlinit skajshmerisht kundra interesave te popullatave shqiptare te shperndara neper Ballkan, vendimi i Kongresit Manastirit pare nga rendesia e kendveshtrimit Nje Komb nje Gjuhe, na shpije pa as me te voglen medyshje ne perfundimin se ky Kongres ishte parapergatitja e Shpalljes se Pavaresise dhe se Historia e Popullit Shqiptar mund te njesohet me historine e ABC-se Shqipe !
Albanologu, studiuesi dhe publicisti i njohur Prof. Dr. Agron Fico, solli ligjeraten e thukte te titulluar "Ne gjurmet e ABC -se Shqip" : (Sfidat e alfabetit: Veshtrim gjuhesor-kulturor).
Professor Fico, thote qysh ne fillim te ligjerates se edhe Albanologu Prof. Eqrem Ēabej ka thene: Po t'i hedhim nje veshtrim historise se gjuhes shqipe, dy gjera te kunderta na bien ne sy ne kete leme: ne nje ane nje gjuhe e deshmuar me shkrim mjaft vone, ne anen tjeter nje popull i lashte, autokton ne keto vise ballkanike, qe ne kohet e mugeta te prehistorise.Ky mendim i shprehur ne vitet '30 te shekullit te kaluar nga Prof. Ēabej, ka cekur Fico, ka qene nje sfide e perhershme per studiuesit dhe dijetaret per te bere kerkime dhe gjurmime rreth shkrimit te gjuhes shqipe.
Me tej ai ka thene se edhe ne nje veshtrim teresor mund te thuhet se shqiptaret, te njohur ne harkun e pamase te kronologjise planetare me emrat pellazge, ilire, arbereshe, jane bashkautore ne krijimin e njerezimit. Shqiptaret jane nder popujt me te lashte. Zbulimet arkeologjike, dokumentat historike, deshmite e historianeve klasike, te historianeve te periudhave te ndryshme historike, mbi te gjitha vete gjuha shqipe, provojne katerciperisht lashtesine e shqiptareve.Gjuha shqipe jo vetem i perket familjes se gjuheve indoeuropiane, por edhe hyn ne grupimin Satem (Lindje) nga menyra e shqiptimit te bashketingelloreve grykore-qiellezore k', g', gh'.Shumica e dijetareve kane mbeshtetur tezen e origjines ilire te gjuhes shqipe, thote professor Fico.
Lashtesia e gjuhes shqipe, e pranuar nga autoritetet shkencore dhe akademike boterore, deshmon njekohesisht lashtesine e kombit, popullit shqiptar, qe e ka krijuar, e ka folur, e ka zhvilluar dhe e ka ruajtur gjer ne ditet tona. Bukuria e gjuhes shqipe, me menyrat habitore dhe deshirore, aftesia e saj mahnitese per te shqiperuar kryevepra te njerezimit, qe nga Rubairat e Omar Khajamit e gjer tek veprat e Shekspirit, Balzakut, Markezit, Getes, Servantesit, etj. deshmojne se gjuha shqipe zoteron cilesi te larta linguistike dhe eshte e afte te jape shqip kryeveprat e letersise boterore, shqipja eshte gjuhe e nje kulture qyteteruese, theksoj Albanologu, studiuesi dhe publicisti i njohur Prof. Dr. Agron Fico.
Shkrimtari i shquar ne fushen e tregimit te shkurter, Nuam Prifti, autor i shume librave me tregime, mbajti ligjeraten "Konica dhe Kongresi i Manastirit"
Prifti, spjegon ne nje pjese te ligjerates se si ngjau qe Faik Konica, nje nga dijetare me te pergatitur ne fushen e gjuhes dhe letersise, nuk pranoi te vinte ne Kongres, madje e sulmoi ashper, duke i cilesuar delegatet Xhon Turqit e Manastirit, sikurse deshmon letra e dates 10 nentor 1908, e rizbuluar tani se fundi ne Arkivin e Shtetit. Ai shpreh rezerva te forta per rezultat e Kongresit dhe parashikoi se alfabeti nuk do te jetonte gjate, ēka nuk u vertetua. Besohet se u zemerua qe ftesen ia derguan vetem ditet e fundit, sa per te lare gojen. Pandehmat jane se komiteti nismetar e menjanoi Konicen, per arsye te acarimeve midis tij dhe Mitat Frasherin, president i Kongresit.
Nga letra e Konices del se me te qenka zemeruar edhe Gjergj Qiriazi, per arsye te Antologjise qe botoi Konica dhe ca me teper se mori anen e priftit shqiptar. Nuk dihet per cilin prift e ka fjalen Konica, po ndofta per Fan Nolin. Me tutje shperthen. Pas kokes se Qiriazit duhet te behemi te gjithe agjente te Bibles. Qirjazet se kane kerkuar kurre prej asnjerit proselitizmin, ndersa nderimi qe shfaqnin ndaj Shoqerise Biblike, buronte nga mirenjohja sepse ajo shoqeri nderhyri prane qeverise Turke per te siguruar lejen e hapjesn se Mesonjtores se pare ne Korēe. Te letra tjeter e datesme 11.XII.1908 derguar po atij personi, ka te ngjare Lef Nosit, Konica shkruan: Shoh se Xhon Turqit e Manastirit muarne, perveē abese, (abecese) se Stambollit, edhe ate qe perdora une, me nja dy ndryshime ne mot te re te Albanies, nga e keqja. Eshte e tepert te ju thom qe pas mendjes sime, nje abe e tille nuk mund te jete perve se e koheshme.
Por duke pritur, mund te punojme me kete abe per te qeshur. Ironia e tij si gjithmone eshte e mprehte, por kesaj here e pa sakte, sepse alfabeti latin, te cilin ai e ndermend me fjalet me agjalet ate qe perdora une i qedroi kohes dhe u be alfabeti perundimtar i gjuhes sone. Supozohet se Konica u prek ne seder, u fye qe nuk e perfillen, qe komiteti nismetar i Manastirit ia dergoi ftesen shume vone, sa per te lare gojen vetem disa dite para kongresit. Ka te ngjare qe komiteti te jete stepur per ta ftuar Konicen nga druajta se ai do te kerkonte tu impononte alfabetin e perdorur prej tij. Ka nje fakt qe flet ne te mire te ketij pohimi: alfabeti i Konices nuk u permend ne punimet e Kongresit.
Me interes u ndoqe dhe ligjerata e studiuesit Bradhyl Ukcama
Ukcama, ka perfunduar duke thene se "Duke qene se para Kongresit te Manastirit, gjuha shqipe ishte shkruar me shkronja latine, arabe, greke, sllave, apo pershtatjet e tyre, vendosmeria e delegateve per t'i kthyer syte nga perendimi dhe zgjedhja e ABC-se latine ishte haptazi nje shpallje kulturore e pamvaresise nga elita e intelegjences kombetare te kohes. Vendosja e nje alfabeti te njejte te gjuhes shqipe u pergatit gjate nje epoke te tere te Rilindjes, fale veprimtarise krijuese ne lemin e gjuhesise dhe te letersise te brezave te tere te iluministeve shqiptare, gjuhetare, shkrimtare, poete, publiciste etj.
Ne perfundim mund te thuhet se : Kongresi i Manastirit per ēeshtjet qe diskutoi e zgjidhi dhe si nje nga tubimet me te gjera e me perfaqesuese nga perberja e tij, vleresohet me te drejte si kuvendi me i rendesishem kombetar ne historine politike e kulturore te shqiptareve ne fillim te shek. XX.
Nje pyetje lind vetvetiu ne fund te ketij diskutimi nese e shikojme historine si proces dhe jo si akt, nese e lexojme historine ne funksion te se ardhmes : A kane shqiptaret sot nevoje per nje kongres kombetar per te ripare zhvillimet gjuhesore ne Kosove, Mal te Zi, Maqedoni e Shqiperi apo edhe diaspore?
Une personalisht mendoj se po! Gjuha shqipe ka nevoje per nje norme te re qe te pasqyroje zhvillimet e shoqerise shqiptare ne hapsirat ballkanike. Gjithashtu se eshte imediate unifikimi i testeve shkollore ne keto hapsira." ka mbyllyr ligjeraten e tij studiuesi Bardhyl Ukcama, duke mbyllyr keshtu ne Nju Jork, edhe simpoziumin me rastin e "100-vjetorit te Kongresit te Manastirit (14 nentor - 22 nentor 1908)'".
Dom Pjeter Popaj u shpreh Alfabeti i gjuhes shqipe ne diaspore u be faktore kryesore qe kombi te mbijetoje dhe te ruaje te paster te bukur dhe te embel gjuhen shqipe
Simpoziumin me rastin e 100-vjetorit te Kongresit te Manastirit, i cili keto dite eshte kthyer ne feste mbarkombetare, si ne Manastire, Shqiperi, Kosove, Mal te Zi, Luginen e Presheves e diaspore, mblodhi, dje ne Nju Jork, disa studiues, lider te shoqatave dhe organizatave te komunitetit, artiste, gazetare, shkrimtare, poete afariste te njohur, student qe po studion ne shkollat amerikane, studiues, dhe mergimtar te emigruar ne kohe e rrethana te ndryshme nga te gjitha trojet, Shqiperia, Kosova, Maqedonia, Mali i Zi, Presheva, Medvegja Bujanovci, Ēameria dhe diaspora.
Simpoziumin me rastin e 100-vjetorit te Kongresit te Manastirit, i mbajtur diten e diele, me 16 nentor 2008, duke filluar ne ora 2 pas dite ne lokalin Maestro's Caterers - Bronxdale Avenue ne Bronx, ishte njera nga veprimtarit me te spikatura te komunitetit shqiptar ne SHBA-se, te ketij viti pavaresisht numerit te pjesmarresve. Ky simpozium ishte ne vazhden e veprimtarive te shumta qe po zhvillohen keto dite kudo ne boten shqiptare, me rastin e 100 vjetorin te Kongresit te Manastirit i cila daton te jete mbajtur me 14 nentor deri me 22 nentor, 1908
Simpoziumin me rastin e 100-vjetorit te Kongresit te Manastirit, ne Nju Jork, e moderoje Orisin Turmalaj e ndersa Ligjerues te simpoziumit ishin shkrimtari i njohur Naum Prifti, studiuesi Prof. Dr. Agron Fico, dhe publicisti Bardhyl Ukcamaj. Ne simpoziumin me rastin e 100 vjetorit te kongresit te Manastirit, disa nga pjesmarresit, drejtuan pyetje, si dhe shfrytezuan rastin te bejne sugjerime sipas mendimeve te tyre, per disa nga gjerat qe i shqetesojne me se shumti shqiptaret e Amerikes, kur behet fjale per gjuhen shqipe dhe alfabetin shqip. Folen dhe bene pyetje, Cafo Boga, Marijan Cubi, Dalip Greca, Zef Perndocaj, Tom Mrijaj dhe Lek Ēelaj. Nje vogelushe, Dorina Kola dhe Orsin Turmalaj, recituan poezi te zgjedhura kushtuar gjuhes se embel dhe te bukur shqipe.
Megjithse kane kaluar 100 vjet, gjuha jone ka probleme ende te pazgjidhura, tha famullitari Dom Pjeter Popaj, teksa pershendetste kete simpozium dhe duke iu faliminderuar ligjeruesve dhe qenedres Nena Tereze, e pjesmarresve per vemendjen. Popaj - kujtoje me kete raste dhe ish presidentin e ndjere te Kosoves, Dr Rugoven, i cili u ka thene shqiptareve te Amerikes, se "pavaresisht mungesvae dhe gabimeve e problemeve qe hasim sot, me gjuhen e alfabetin shqip, keto duken tek te folurat sipas dialektieve te gjuhes shqipe, prapseprape kemi nje te mire te perbashket, unike nga menyra sesi e kuptojme njeri tjetrin; pikerishte se te gjithe flasim shqip e meremi vesh me njeri tjetrin po shqip "
Simpoziumin me rastin e 100-vjetorit te Kongresit te Manastirit, i mbajtur ne Nju Jork diten e diele, me 16 nentor 2008, filloje me kendimin e hymenve te dy vendeve te SHBA dhe R. Shqiperise, kenduar nga grupi i Djemeve te Kelmendit. Si gjate ligjeratave dhe pershendetjeve dhe diskutimeve u vu ne pahe se Kongresi i Manastirit shenon nje ngjarje te rendesishme politike, kulturore, shkencore dhe arsimore per kombin shqiptar. Kongresi i Manastirit, nxorri si konkluzion sipoziumi eshte kongresi pare i alfabetit kombetar te shqipes, qe u perpilua dhe u miratua prej tij, alfabeti qe ne perdorim sot.
Kete simpozium e pershendeti edhe studiuesi dhe publicisti i njohur ne komunitetin shqiptare ne Amerike, inxhinieri i diplomuar Mergim Korēa.
Duhet theksuar se kumtesa e zotit Korēa ishte nje veshtrim i thelle analitik i gjuhes shqipe ne pergjethesi. Kumtesa me rastin e 100-vjetorit te Kongresit Manastirit, derguar nga zoti Mergim Korēa, nepermjet shkrimtarit Tom Mrijaj, ne simpoziumin e Nju Jorkut, mbyllet me kete konsiderate permbyllese : Me kete rast tashti e ndjej per detyre atdhetare tia rikujtoj lexuesit tezen komuniste enveriane sipas se ciles fund nentori i vitit 1944 duhej konsideruar si viti 0 ne ēdo drejtim. Ne vazhdim dua edhe tu rikujtoj se fale fanatizmit partiak te zbatuar ne shkencat gjuhesore dhe historike nga shkencetaret e Instituteve perkatese dhe Akademia e Shkencave, se si ne gjuhesķ edhe ne histori u punua me kembengulje te pafaleshme te krijohej pershtypja se para vitit zero nuk kishim as gjuhesķ pa le qe letersia e shkruar u cungua me keq nga ēe cungoi Kongresi i Drejtshkrimit i vitit 1972 vete Gjuhen Shqipe.
Kjo mendesķ krijoi ne vazhdim edhe mjegullimin e Kongresit te Manastirit i cili na paskish qene vetem nje tubim sa per te caktuar nje alfabet (gje fare ordinere) i cili tubim, beni hesap, nuk paskish patur as organizator e as kryetar te tij. Prandaj tashti dua te rikujtoj, siē e trajtuam ne hyrje, problemin se Fuqite Medha as i kishin ne hesap interesat e Kombit Shqiptar. Gjithsecila syresh ish e prirur te plotesoheshin interesat e saja. Pikerisht nisur nga qendrimet e tyre, e si pasoje edhe mbas qendrimeve te Kongresit Berlinit skajshmerisht kundra interesave te popullatave shqiptare te shperndara neper Ballkan, vendimi i Kongresit Manastirit pare nga rendesia e kendveshtrimit Nje Komb nje Gjuhe, na shpije pa as me te voglen medyshje ne perfundimin se ky Kongres ishte parapergatitja e Shpalljes se Pavaresise dhe se Historia e Popullit Shqiptar mund te njesohet me historine e ABC-se Shqipe !
Albanologu, studiuesi dhe publicisti i njohur Prof. Dr. Agron Fico, solli ligjeraten e thukte te titulluar "Ne gjurmet e ABC -se Shqip" : (Sfidat e alfabetit: Veshtrim gjuhesor-kulturor).
Professor Fico, thote qysh ne fillim te ligjerates se edhe Albanologu Prof. Eqrem Ēabej ka thene: Po t'i hedhim nje veshtrim historise se gjuhes shqipe, dy gjera te kunderta na bien ne sy ne kete leme: ne nje ane nje gjuhe e deshmuar me shkrim mjaft vone, ne anen tjeter nje popull i lashte, autokton ne keto vise ballkanike, qe ne kohet e mugeta te prehistorise.Ky mendim i shprehur ne vitet '30 te shekullit te kaluar nga Prof. Ēabej, ka cekur Fico, ka qene nje sfide e perhershme per studiuesit dhe dijetaret per te bere kerkime dhe gjurmime rreth shkrimit te gjuhes shqipe.
Me tej ai ka thene se edhe ne nje veshtrim teresor mund te thuhet se shqiptaret, te njohur ne harkun e pamase te kronologjise planetare me emrat pellazge, ilire, arbereshe, jane bashkautore ne krijimin e njerezimit. Shqiptaret jane nder popujt me te lashte. Zbulimet arkeologjike, dokumentat historike, deshmite e historianeve klasike, te historianeve te periudhave te ndryshme historike, mbi te gjitha vete gjuha shqipe, provojne katerciperisht lashtesine e shqiptareve.Gjuha shqipe jo vetem i perket familjes se gjuheve indoeuropiane, por edhe hyn ne grupimin Satem (Lindje) nga menyra e shqiptimit te bashketingelloreve grykore-qiellezore k', g', gh'.Shumica e dijetareve kane mbeshtetur tezen e origjines ilire te gjuhes shqipe, thote professor Fico.
Lashtesia e gjuhes shqipe, e pranuar nga autoritetet shkencore dhe akademike boterore, deshmon njekohesisht lashtesine e kombit, popullit shqiptar, qe e ka krijuar, e ka folur, e ka zhvilluar dhe e ka ruajtur gjer ne ditet tona. Bukuria e gjuhes shqipe, me menyrat habitore dhe deshirore, aftesia e saj mahnitese per te shqiperuar kryevepra te njerezimit, qe nga Rubairat e Omar Khajamit e gjer tek veprat e Shekspirit, Balzakut, Markezit, Getes, Servantesit, etj. deshmojne se gjuha shqipe zoteron cilesi te larta linguistike dhe eshte e afte te jape shqip kryeveprat e letersise boterore, shqipja eshte gjuhe e nje kulture qyteteruese, theksoj Albanologu, studiuesi dhe publicisti i njohur Prof. Dr. Agron Fico.
Shkrimtari i shquar ne fushen e tregimit te shkurter, Nuam Prifti, autor i shume librave me tregime, mbajti ligjeraten "Konica dhe Kongresi i Manastirit"
Prifti, spjegon ne nje pjese te ligjerates se si ngjau qe Faik Konica, nje nga dijetare me te pergatitur ne fushen e gjuhes dhe letersise, nuk pranoi te vinte ne Kongres, madje e sulmoi ashper, duke i cilesuar delegatet Xhon Turqit e Manastirit, sikurse deshmon letra e dates 10 nentor 1908, e rizbuluar tani se fundi ne Arkivin e Shtetit. Ai shpreh rezerva te forta per rezultat e Kongresit dhe parashikoi se alfabeti nuk do te jetonte gjate, ēka nuk u vertetua. Besohet se u zemerua qe ftesen ia derguan vetem ditet e fundit, sa per te lare gojen. Pandehmat jane se komiteti nismetar e menjanoi Konicen, per arsye te acarimeve midis tij dhe Mitat Frasherin, president i Kongresit.
Nga letra e Konices del se me te qenka zemeruar edhe Gjergj Qiriazi, per arsye te Antologjise qe botoi Konica dhe ca me teper se mori anen e priftit shqiptar. Nuk dihet per cilin prift e ka fjalen Konica, po ndofta per Fan Nolin. Me tutje shperthen. Pas kokes se Qiriazit duhet te behemi te gjithe agjente te Bibles. Qirjazet se kane kerkuar kurre prej asnjerit proselitizmin, ndersa nderimi qe shfaqnin ndaj Shoqerise Biblike, buronte nga mirenjohja sepse ajo shoqeri nderhyri prane qeverise Turke per te siguruar lejen e hapjesn se Mesonjtores se pare ne Korēe. Te letra tjeter e datesme 11.XII.1908 derguar po atij personi, ka te ngjare Lef Nosit, Konica shkruan: Shoh se Xhon Turqit e Manastirit muarne, perveē abese, (abecese) se Stambollit, edhe ate qe perdora une, me nja dy ndryshime ne mot te re te Albanies, nga e keqja. Eshte e tepert te ju thom qe pas mendjes sime, nje abe e tille nuk mund te jete perve se e koheshme.
Por duke pritur, mund te punojme me kete abe per te qeshur. Ironia e tij si gjithmone eshte e mprehte, por kesaj here e pa sakte, sepse alfabeti latin, te cilin ai e ndermend me fjalet me agjalet ate qe perdora une i qedroi kohes dhe u be alfabeti perundimtar i gjuhes sone. Supozohet se Konica u prek ne seder, u fye qe nuk e perfillen, qe komiteti nismetar i Manastirit ia dergoi ftesen shume vone, sa per te lare gojen vetem disa dite para kongresit. Ka te ngjare qe komiteti te jete stepur per ta ftuar Konicen nga druajta se ai do te kerkonte tu impononte alfabetin e perdorur prej tij. Ka nje fakt qe flet ne te mire te ketij pohimi: alfabeti i Konices nuk u permend ne punimet e Kongresit.
Me interes u ndoqe dhe ligjerata e studiuesit Bradhyl Ukcama
Ukcama, ka perfunduar duke thene se "Duke qene se para Kongresit te Manastirit, gjuha shqipe ishte shkruar me shkronja latine, arabe, greke, sllave, apo pershtatjet e tyre, vendosmeria e delegateve per t'i kthyer syte nga perendimi dhe zgjedhja e ABC-se latine ishte haptazi nje shpallje kulturore e pamvaresise nga elita e intelegjences kombetare te kohes. Vendosja e nje alfabeti te njejte te gjuhes shqipe u pergatit gjate nje epoke te tere te Rilindjes, fale veprimtarise krijuese ne lemin e gjuhesise dhe te letersise te brezave te tere te iluministeve shqiptare, gjuhetare, shkrimtare, poete, publiciste etj.
Ne perfundim mund te thuhet se : Kongresi i Manastirit per ēeshtjet qe diskutoi e zgjidhi dhe si nje nga tubimet me te gjera e me perfaqesuese nga perberja e tij, vleresohet me te drejte si kuvendi me i rendesishem kombetar ne historine politike e kulturore te shqiptareve ne fillim te shek. XX.
Nje pyetje lind vetvetiu ne fund te ketij diskutimi nese e shikojme historine si proces dhe jo si akt, nese e lexojme historine ne funksion te se ardhmes : A kane shqiptaret sot nevoje per nje kongres kombetar per te ripare zhvillimet gjuhesore ne Kosove, Mal te Zi, Maqedoni e Shqiperi apo edhe diaspore?
Une personalisht mendoj se po! Gjuha shqipe ka nevoje per nje norme te re qe te pasqyroje zhvillimet e shoqerise shqiptare ne hapsirat ballkanike. Gjithashtu se eshte imediate unifikimi i testeve shkollore ne keto hapsira." ka mbyllyr ligjeraten e tij studiuesi Bardhyl Ukcama, duke mbyllyr keshtu ne Nju Jork, edhe simpoziumin me rastin e "100-vjetorit te Kongresit te Manastirit (14 nentor - 22 nentor 1908)'".