Edhe një paraqitje e suksesshme e Ismail Kadaresë para lexuesve të vetë frankofon - Aktuale.dk

Edhe një paraqitje e suksesshme e Ismail Kadaresë para lexuesve të vetë frankofon Retrovizori, retrospektiv!
Dy fjalë (të thjeshta) mbi romanin më të ri L’Accident të Ismail Kadaresë, që kohë më parë, në frëngjisht, e hodhi në treg shtëpia e njohur botuese parisiane, Fayard.
-------------
Nga: Bajram Sefaj

Ja edhe një takim i ri i shkrimtarit tonë me famë botërore, Ismail Kadare, me lexuesit e vetë francez dhe frankofon në përgjithësi. Ata tashmë kanë në duar romanin e tij me titull të thjeshtë e të shkurtër “L’Accident”, (që shqiptohet njëjtë edhe në gjuhën shqipe vetëm që shënohet me të tjera shkronja “Aksidenti”). Sikur një roman me titull të tillë, krejt e natyrshme, lexuesi, sa të mësonte përmasat e aksidentit, pasojat e tij, gjurmët..., do të priste përfundimin, çfarëdoqoftë ai. “Ngjarja ngjante në diçka ordinere. Një taxi nga lartësia rrokulliset (bie në përroske), në kilometrin e 17-të të rrugës që shpie në aeroport. Dy udhëtarët kishin vdekur në vend, kurse shoferi i plagosur rëndë, në koma, transportohet në spital”. Asgjë e jashtëzakonshme. Një fillim, si të ishte i një raport ai lajmi gazetaresk i kronikave të zeza që mbushin faqet e gazetave tona përditë, mjerisht. Por, jo aksidenti, sa do i rëndomtë (ordiner) në vështrim të parë të jetë, kur hyn nën lapsin e mprehtë të shkrimtarit të madh, sikurse se është Kadareja, merr tjetër përmasë. Tjetër shtrirje. Tjetër dramacitet. Se është kështu (e kështu është pa fije dyshimi) lexuesi do të bindet sa të hapë këtë roman të ri të Kadaresë dhe të sharrojë në 270 faqet e tij, do të bindet se çfarëdo pandehmë e tij paraprake për zhvillimin e një ngjarje që për subjekt ka një aksident rrugor, madje me vetëm dy të vdekur, për pasojë, është një mashtrim optik e asgjë tjetër. Besfort Y. dhe Rovena St. kur janë dy viktimat e aksidentit dhe, të thuhet menjëherë, dy (krye)personazhet e romanit, vazhdojnë një jetë të bujshme, sa reale aq edhe joreale. Ata i shoqërojnë krejt pak njerëz të tjerë, sikurse është pianistja Lisa Blumberg (Lulu Blumb), hetuesit dhe njerëz të tjerë anonimë, sikurse janë hotelierët, recepsionistët e hoteleve e kështu me radhë. Mjaft interesant, në këtë mes, është edhe portreti i Ishe Zyberit, një jevge magjistricë, sado episodik që është.

“Në këtë vepër magjistrale, Ismail Kadaré tenton të rrëfej të parrëfyeshmen: një histori dashurie apo historinë e një vrasjeje, apo madje të një historie krejt tjetër, që i mbulon që të dy me një maskë. Deri në fund, kjo pyetje nuk pranë të obsedoi lexuesin” – thotë, ndër të tjera, botuesi në tekstin e hedhur në kopertinën mbyllëse të librit. Derisa Kadareja, pa fije mëdyshje, me mjeshtërinë tij të hollë, me sukses madje, ia del të rrëfej të parrëfyeshmen, jo vetëm unë, por çdo lexues tjetër që frëngjishten nuk e ka gjuhë amtare, vështirë, e ka gati-gati të pamundur, të zë fijet e këtij romani dhe, me pak fjalë, të shpjegoi syzheun e tij, prandaj (zemër)gjerësisht heq dorë nga kjo tentativë, por, megjithatë, vështirë se mund të anashkalohet, sa do që kjo, në shikim të parë, duket paksa pretenduese, (kapriçioze), pa e përmendur shfaqjen e retrovizorit të makinës se taksisë. Nga ai retrovizor, derisa taksisti nuk është në gjendje të dëftojë se ç’ka ngjarë në bordin e automjetit të tij, mjeshtri i madh i fjalës se shkruar artistike, Ismail Kadaré, projekton ose pasqyron një Evropë të tërë të mjegulluar, me Ballkanin e tunduar midis... Përmes atij retrovizori autori paraqet një histori të tërë, të re e të vjetër, të krejt Evropës mbarë, që, sikurse tha në një intervistë vetë Kadaréja, e mbulojnë plot re të murrme. Plot re të murrme (për të mos thënë të zeza) është i përmbushur edhe ky roman i ri i shkrimtarit tonë, nga faqja e tij e parë deri të ajo e fundit, mbase edhe për shkak të zhvendosjeve aq të shpeshta, sa të papritura në kohë dhe në hapësirë, të personazheve. Besfort Y. dhe e dashura e tij Rovena (që nga fundi i rrëfimit ajo bëhet Anevor, ndërsa ai Y trofseB!), shtegtojnë gjithkund nëpër Evropën e trazuar. Sa janë këtu, në Tiranë, sa janë atje, gjithkund. Jo larg Hagës (aktuale), por edhe në Zvicër; në Danimarkë, në Luksemburg, në Bruksel, në Strasburg, në Luksemburg, prapë në Tiranë, në Durrësin tonë... Po aq të shpeshta janë edhe lëvizjet nëpër hapësire dhe e tërë kjo vështruar pas xhamit të një retrovizori.

Pamëdyshje se në thelb, romani “Aksidenti” rrëfen një histori dashurie, por të një dashurie të komplikuar dhe aspak të lehtë për t’u shpjeguar dhe sqaruar, me pak fjalë.
------------------------------
diçitura: ballina e romanit