Metoda e re e punës së mësuesit - Aktuale.dk

Një nga metodat dhe parimet më frytëdhënëse në ciklin fillor të mësuesit dhe të nxënësit për realizimin e synimeve ndërvepruese në klasat me fëmijët në qendra apo grupe është mësimi i integrues apo të mësuarit interaktiv.
Mësimi interaktiv për dallim nga mësimi klasik është treguar më i suksesshëm dhe nxënësit më lehtë i kapin mësimet ,më tepër bashkpunojnë mes vete ,ndihmohen dhe problemet i zgjidhin së bashku duke hulumtuar nëpër librat dhe materialet e ofruara nga ana e arsimtarit ,por edhe nga ndihma që u ofrohet nga ana e prindërve të cilët janë të inkuadruar direkt në procesin edukativo –arsimor .

Në literaturën bashkohore ky term haset në dy funksione dhe si e tillë si parim përdoret më qëllim të ndërtimit të karrikulës shkollore të një vendi të caktuar dhe funksioni i dytë përdoret si metodologji mësimdhënie .
Në praktikën tonë të shkollimit ky term –integrim në fillim ka hyrë si metodologji mësimdhënie pasi edhe tani ende nuk ka arritur në realizimin e zbatimit të plot të karrikulës së integrimit sepse edhe ministrija e arsimit dhe byroja për zhvillimin e arsimit nuk kamnë siguruar mjete të duhura që integrimi të bëhet i plotë në të gjitha lëndët dhe në të gjitha klasët ,edhe pse është më kryasorja se përpjekjet e veçanta janë bërë .

Për të trajtuar një njësi mësimore ,temë apo një grup temash mësuesi i orienton nxënësit të thërrasë për ndihmë njohuri ,shprehi dhe forma nga më shumë diciplina dhe bëjnë të funksionojnë tek ata përvoja vetiake . Integrimi mund të realizohet :

•Ndërmjet dy diciplinave ;
•Ndërmjet nëndiciplinave të së njejtës diciplinë;
•Ndërmjet nëndiciplinave të mirfillta shkencore ;
•Ndërmjet arteve dhe shkencave humane ;
•Ndërmjet shkencave humane dhe natyrore etj.

Ekspertët e karrikulës së integruar dhe të integrimit si metodologji në ciklin fillor ,kanë fituar të drejtën e qytetarisë në shumë sisteme edukative .

Zbatimi i programit “hap pas hapi” nëpër shumë shkolla tona dëshmon fakti se integrimi si metodologji mund të funksionojë me sukses edhe në kushte kur karrikula nuk është ndërtuar mbi këtë bazë.
Në kushtet e zbatimit të metodologjisë mësuesi duhet të përballet me disa çështje të caktuara të cilat mund të ishin kapërcyer nëse karrikula jonë do të ishte punuar mbi këtë parim.
Pra mësuesi duhet ti japë përgjigje disa pyetjeve dhe çështjeve që janë të lidhura me zbatimin e integrimit në rastet konkrete si në shkollën tonë ku karrikula nuk është ndërtuar mbi këtë parim .
Së pati mësuesi duhet të jetë i kujdesshëm kur t’i zgjedhë njësitë mësimore ku dëshiron të realizojë integrimin është fjala për temën mësimore pasi në rastin e karrikulës si e kemi ne jo në të gjitha rastet është mundsia e zbatmit të parimit të integrimit .
Së dyti mësuesi duhet të jetë me nisiativë kur është fjala për të përcaktuar se cilat disiplinadhe cilat tema mësimore branda saj duhet të marrin pjesë në realizimin e detyrës mësimore .Ndërthurja e disiplinave nuk mund të jetë kurr e rastit ,ajo duhet të synojë në arritjen tek objektivat mësimore që janë parashikuara për temën a mësime të ndryshme . Së treti ,mësuesit duhet të tregojë kujdes të veçantë në formulimin e objektivave mësimore të përgjithshme dhe specifike si njëra nga pjesët më të vështira të planifikimit dhe të realizimit të mësimdhënies dhe të nxënit .
Mësuesi duhet të marrë parasysh veçorit e secilës disiplinë që do të përfshihet në realizimin të kësaj njësie mësimore dhe të formulojë objektivat përkatëse në kushte konkrete.
Së katërti mësuesi duhet që me kujdes të veçantë t’i zgjedhë metodat e punës me të cilat me sukses do t’i realizojë zbatimin e integrimit ,dhe t’i japë mundësi të realizojë të gjitha objektivat e planifikuara .
Së pesti mësuesit iduhet që t’i njohë shumë mirë stilet e të nxënit të çdo nxënësi si dhe individualitetet dhe intelegjencen e tyre të shumëfishtë.dhe lirisht mund të themi se ky është momenti më i rëndësishëm për mësuesin i cili e ndihmon ate në ndarjen e detyrave për secilin nxënës apo të një grup nxënësish.
Së gjashti mësuesit i duhet njëherit të parashoh detyrat për grupet e nxënësver pasi gjkatë realizimit të integrimit kontrollohet jo vetëm dija individuale por edhe ajo kolektive e sidomos opinionet.Detyrat mësimore gjatë integrimit si metodë ndryshojnë shumë nga detyrat gjatë mësimit klasik të deritashëm apo të themi të zakonshme .Por ato ndryshijnë edhe si për nga koha e kërkimeve të tyre për t’u realizuar edhe për nga format e përmbajtjes së vlersimit të nxënësve . Së shtati mësuesit gjatë ubatimit të mësimit të integruasr do t’i duhet t’i nxisë nxënësit që në mënyrë të drejtë dhe të të shpeshtë t’i përdorin analogjitë ,duke e vlersuar përdorimin e tyre si një mundësi shumë të mirë për t’u shfrytëzuar që në fillim apo në pikënisje të përvojave vetiake .

Një nga metodat ose parimet më frytëdhënëse në ciklin fillor në ndihmë të arsimtarit dhe të nxënësve për realizimin e synymeve ndërvepruese në klasat me fëmijët në qendër ,padyshim është mësimi interaktiv .
Arsimtari nuk është tani objekt dhe vetëm të flasë tërë orën por si objekt është nxënësi. Arsimtari organizon që më parë ditën e punës dhe i informon nxënësit si të përgatiten për ditën e ardhshme me qëllim që nxënësit të bashkëpunojnë me prindërit në shtëpi ,të gjejnë literaturën e duhur ,njëherit është edhe udhheqës diskret dhe partner për debate .Ai në fillim të vitit mvarësisht nga numri i nxënësve i ndan nxëxnësit në grupe ku edhe bankat i rregullon nga dy ,tri apo katër çka do të thotë që nxënësit ulen nga kater e më tepër në një grup dhe u tregon se cili grup është duke e shkruar grupin me numra apo me shkronja ,është mirë që grupimi i nxënësve të bëhet çdo fillim të ditës së re të punës me qëllim që nxënësit të mos jenë të njejtë në grup që të njihen më mirë të jenë të lirë si me shoket dhe shoqet ashtu edhe me arsimtarin .
Arsimtari që në fillim të vitit shkollor duhet që si planin tematik vjetor poashtu edhe ate operativ mujor-javor ta përgatitin ashtu që të gjitha lëndet të kenë integrim apo korelacion përmbajtjet mësimore ,të gjej literatur të ndryshme ,të bëjë ilustrime ,planin ditor ,si dhe detyrat ti shkruaj për çdo grup veçmas .
Nxënësit të gjithë t’i lexojnë detyrat e parashtruara nga ana e arsimtarit të konsultohen mes veti dhe të fillojnë me hulumtimin nëpër literaturën që e kanë para tyre ,të vërejnë ilustrimin të përgatitur nga ana e arsimtarit ,nëse hasin në ndonjë vështërsi munden që të pyesin arsimtarin i cili gjatë tërë punës kontrollon nxënësit dhe jep sqarime .Pasi të kenë të qartë punën çdo grup zgjedh referuesin i cili shkruan mendimet secili anëtarë të grupit të cilët të gjithë punojnë e jo sikur në mësimin klasik arsimtari punon vetëm me disa nxënës por tani të gjithë nxënësit punojnë së bashku .
Referuesi mbledh mendimet e të gjith nxënësve dhe bëjnë konsultime plotsuese dhe pasi ti shkruan ato lajmëron se i kanë kryer detyrat e parashtruara dhe presin që të mbarojnë të gjitha grupet dhe të fillojnë të referojnë për punen e tyre .

Duhet të ceket se koha nuk është e kufizuar në orë prej 40 minutave por me mbarimin e punës së çdo grupi,çka dotëthotë se zili nuk bie më si më parë.
Pasi të kenë mbaruar punën secili grup referuesi referon për punën dhe detyrat e zgjidhura ,pastaj arsimtari jep pauzë me qëllim që nxënësit të bëjnë rakadimin si për shembull grupi i parë kishte gjuhë shqipe ,grupi i dytë matematikë ,grupi i tretë natyrë dhe shoqëri dhe grupi i katërt arsim figurativ ,tash grupi i parë del te i dyti, i dyti te i treti ,i treti te i katërti kurse i katërti te i pari .Kështu veprojmë në katër rakadime që çdo grup të kaloj nëpër katër lëndet mësimore .Referuesi nuk guxon të jetë i njejtë nëpër çdo lëndë por të ndrrohen që secili nxënës të jet i kyçur direkt në punë.
Në fund do të bëhet rrumbullaksimin i punës së ditës mësimore kështu që me pyetje e përgjigje ta përsërisin ate që e kanë mësuar gjat asaj dite mësimore .Rezultati i mësimit interaktiv është edhe në ate so përmbajtjet mësimore përsëriten shumë herë gjatë secilit rakadim dhe secili nxënës vetëm me dëgjimin e tyre mëson më tepër se vetëm kur arsimtari vetë spjegon mësimin dhe punon vetëm me disa nxënës e të tjerët ndoshta vetë fizikisht gjenden në klasë prezent kurse mendjen nuk e kanë te mësimi.



Ja disa role që munden t’u jepen nxënësve të grupit me qëlllim që të gjithë të jenë të përqendruar në mësim dhe të dëgjojnë shokët gjatë prezentimit :

V Ë Z H G U E S –që ka për detyrë ti përcjellë dhe dëgjojë të tjerët si dhe të mendojë për punën që pason.

P J E S M A R R Ë S –ku përveç që ka për detyrë t’i përcjellë ,dëgjojë dh të mendoj për punan që pëson duhet dhe të japë ide,parashtron pyetje ,përgjigjet në idetë e dhëna si dhe punon kooperativisht me të tjerët .

N D I H M Ë S -- i përcjell ,dëgjon të tjerët ,mendon për punën që pason ,jep ide ,parashtron pyetje ,përgjigjet në idetë e dhëna ,punon kooperativisht me të tjerët si dhe i inkuadron të tjerët në punë,i mban punët nën kontrollë,mundohet që të gjithë të jenë fokusuar në temën që punohet ,rezimon ate që ishte thënë dhe mundohet që të gjithë nxënësit e grupit të bashkpunojnë që sa më me sukses të kryhet detyra e parashtruar.

U D H Ë H E Q Ë S I – R E F E R U E S I—i kryen të gjitha punët sikurse të gjithë anëtarët tjerë të grupit por duke ndëgjuar mendimet e të tjerëve edhe mban shënime dhe në fund të punës do referon.
Mësimi interaktiv është metod e re e të mësuarit ku nxënësit punojnë së bashku me qëllim të arritjes së qëllimit të përbashkët , qëllimi mund të jetë zgjidhje e ndonjë problemi , hulumtimi i kërkesave të parashtruara .

Në fund të punës ditore nxënësit së bashku me arsimtarin do të bëjnë PORTFOLJEN e cila ka për qëllim që të rrisin suksesin integrues ,të jep informata për të arriturat e fëmisë dhe për aktivitetet në klasë kurse janë dedikuar për arsimtarët ,prindërit .nxënësit dhe subjekteve tjera që marrin pjesë në proçesin edukativo-arsimor ,të aftësohen nxënësit për pjesmarrje në vlerësimin e punimeve të tyre,ti aftësojnë arsimtarët të mbajnë shënime për sukseset e arritura e individuale të nxënësve ,të formojnë bazat e evulucionit të kualitetit nga zhvillimet komplete nga burimet e ndryshme të fëmijëve .


(PASON PORTFOLJA E PUNUAR NGA NXËNËSIT E KLASËS SË KATËRT ME TEMËN :
SHTAZËT E AFTËSUARA PËR JETË NË UJË DHE PRANË UJIT

Lëndët mësimore: NATYRË
GJUHË SHQIPE
ARSIMI I ARTIT FIGUTATIV

Nxënësit janë ndarë në bazë të numërimit dhe kështu janë formuar katër qendra ,dhe pasi të gjithë nxënësit janë ulur në vendin e tyre u kam ndarë detyrat e çdo grupi si vijon :
QENDRA PËR TË VËREJTURIT NË NATYRË
Shtazët që jetojnë në ujë dhe pranë ujit

QENDRA PËR TË SHPREHURET DHE KRIJIMTARISË
Të shkruajmë për peshkimin

QENDRA FIGURATIVE
Ilustrim i shtazëve që jetojnë në ujë dhe pranë ujit

Dhe grupi i katërt pati detyra të njejta me të tretin


Filluan punën dhe të gjithë angazhohen , hulumtonë dhe i shfrytyojnë literatura të ndryshme e jo vetën librin pastaj edhe materiale të ndryshme dhe unë u sqaroja vetëm diçka që nuk e kanë të qartë dhe në fund të pasi kryenë punën u përgatit edhe porfolja nga ana e nxënësve dhe ja si duket ajo:


(Shikoni shembuj në fotot anash)


Një ndikim të drerjtpërdrejtë të përdorimit të metodave interaktive në personalitetin e nxënësve është transformimi i mënyrës se si fëmijët punojnë me veten dhe mësojnë se kush janë ,çfarë mund të bëhen dhe si mund të bëhen ata që mund të bëhen.

Sot nxënësit kanë nevoj të aftësohen për t’i përballuar ndryshimet që ndodhin si në planin vetiak dhe në atë shoqëror ;ata mësojnë se si jo vetëm t’i përshtaten të ardhmes por edhe t’ japin formë asaj .
Në ato klasa ku zbatohet projekti me fëmijën në qendër ,nxënësit përzgjedhin materialin ,mësojnë nëpërmjet lojës ,punojnë së bashku dhe kujdesen për njëri tjetrin ,marrin përgjegjësi ,ndihen të respektuar nga mësuesi.nga puna ime e këtyre viteve me punën nëpër qendra kam arritur që; t’i hartoj planet e bazuara në synymet dhe objektivat e programit dhe nevojat vetiake të nxënësve si dhe i shoh nxënësit si partner në realizimin e procesit mësimor . Të nxënit aktiv lidhet me veprimtari të tilla ku nxënësve u jepet në mënyra të qarta një shkallë pavarsie dhe kontrolli për organiuimin dhe drejtimin e procesit të të nxënit .Njëherit mësuesi duhet bërë një ekuilibër të mirë ndërmjet nevojave të secilit dhe nevojave të grupit ,pjesa më e madhe e kësaj veprimtarie të tillë mund të jenë me nxënës të veçantë ose me bashkveprimin në grup (çifte,grupe të vogla ),diskutim ,lojë me role etj.Me çdo nxënës mësuesi duhet të tregoj dashuri ,ngrohtësi ,interes dhe respekt;flasin në mënyrë miqësore ,të sjellshme ,me lartësinë e shikimit duke iu përgjigjur nevojave dhe mundësive të secilit fëmijë ,pavarsisht përkatsia gjinore ,niveli social ,ekonomik dhe kulturor; kurse për fëmijët me paaftësi dhe vështërsi në të nxënë ,mësuesi i përshtat veprimtarinë ndryshe .
Mësuesi duhet të modelojë ,nxit dhe ofrojnë mundësi që fëmija të formojnë vlera demokratike .me këtë mënyrë ata nxisin të mësuarit demokratik nëpërmjet lirisë së shprehjes ,kërkimit të të vërtetës në tregun e ideve ,lirinë e zgjedhjes vetjake dhe në grupe ,tërheqjen dhe përfshirjen e nxënësve të të gjitha niveleve etj.
Veprimtaritë bashkëpunuese si :diskutimi në grup të madh ,në grup të vogël ose bashkpunimi në zgjidhjen e ndonjë problemi ,i aftësojnë nxënësit të diskutojnë idetë dhe të zhvillojnë më tej aftësitë për bashkëveprim dhe punë të pavarur ,të komunikojnë qartë dhe të punojnë si një ekipç të vetëm .

Përdorimi i vazhdueshëm i veprimtarive të tilla ,mirëpërdorimi i mjedisit dhe i kohës në punë ,familjarizimi i nxënësve me këto veprimtari të efektshme ,do të hiqte dyshimin e humbjes së kontrollit të veprimtarisë të të nxënit në një grup mësuesish.Në këtë mënyrë mësuesit krijojnë situata ,në të cilat fëmijët bashkpunojnë ,ndërrojnë vende dhe ndihmojnë njëri –tjetrin përtë arritur rezultate pozitive ,lehtësojnë progresin e vetkontrollin tek fëmijët ,duke u siguruar materiale dhe duke u krijuar mundësi që ata të zgjedhin dhe të planifikojnë vetë veprimtarinë e tyre . Temat zgjidhen nga vet arsimtari por edhe nga fëmijët për të krijuar njësi integruese dhe tematike gjatë gjith vitit shkollor .
Së bashku me nxënësit zhvillohen ide të reja për përmbajtjen e projekteve mësimore ,vendoset se si do të trajtojnë piksynimet e programit ,
planifikohen përjetimet që do të ndihmojnë informacionin e nxënësve ,të lidhura me temën ,dëgjijnë dhe mësojnë nga nxënësi duke vlersuar shkallën e përvetësimit nga ana e tyre ,zhvillojnë dhe zgjerojnë idetë për përfshirjen e faktorëve të tjerë ndihmës të shkollës si prindërit dhe dashamirët tjerë të arsimit .

Mësuesit shfrytëzojnë mundësitë që u krijohen ,japin përkrahjen e duhur ,duke nxitur telentet e tyre të veçanta .Edhe fëmijët që në dukje kanë aftësi shumë modeste ,mund të arrijnë suksese në një fushë të zgjerdhur veprimtarie .Pra në forma të ndryshme arsimtarët u japin nxënësve përgjegjsinë për të punuar së bashku dhe për të zgjedhur problemet për arritjen e një qëllimi të përbashkët .Duke analizuar procesin nxënësit mund të shohin mardhënie ndërmjet problemit ,planifikimit dhe zgjedhjes së problemit që u provua.Rikujtimi i ndihmon nxënësit të mësojë nga përvoja e tyre dhe të mbajnë mend herën tjetër kur të planifikojnë ndonjë veprimtari kur ata punojnë në grupe se si të mësojnë të ndihmojnënjëri tjetrin .
Për të arritur arsimtari këto ndryshime që të kalojë nga mësimi klasik në mësim aktiv-të mësuarit interaktiv duhet të zbatohen forma ndryshme të punës ,ngritja e cilsisë së mësimit dhe ndryshimi i procesit të mësimdhënies ,ndryshimi i shkollës dhe i arsimtarit ,si bartës i ndryshimit është proces dinamik dhe i vazhdueshëm .Në kontekstin më të gjërë të metodologjisë së përkrahjes profesionale të arsimtarit dhe nxitjen e aftësive kreative pedagogjike të tij zbatohen këto forma të punës :
1.SEMINARE
2.KËSHILLIME
3.TRAJNIME
4.QASJE INFORMALE TË ARSIMTARIT :shfrytëzimi i pavarur i literaturës profesionale dhe pedagogjike
SI DHE FORMA TË TJERA
Dhe këto ndryshime realizohen nëpërmjet trajnimeve ose stërvitjeve e kjo domethënë mësim ,përgatitje apo ushtrimet që kryhen me qëllime të projektuara paraprake dhe objektivave të përcaktuara .Me këtë kuptojmë proces të organizuar e sistematik të ndryshimeve të diturive ,shkathtësive ,sjelljeve të arsimtarit me qëllim të zhvillimit profesional . Këto trajnime sa i përket mësimit interaktiv janë realizuar jashtë shkolle por edhe në shkollë.
Trajnimet jashtë shkolle realizohen me prezentimin e materialeve , ligjëratave ,diskutimeve ,ushtrimeve praktike me arsimtarët pjesëmarrës, mbajtja e orëve praktike ,demonstrimeve të ndryshme .
Trajnimi në shkollë ka qëllime dhe synime të ndryshimeve të gjendjes në shkollë dhe ngritjes së cilsisë së mësimit në të,dhe mund të realizohet me ndihmën e mentorit apo arsimtari me projekte kërkimor dhe hulumtuese .

M-r Hakik Jahiu
Fsh.Çerkez – Kumanovë
Maqedoni